Verhaal

In de binnenbocht van de Oude Rijn ligt in de Romeinse tijd het castellum (fort) Laur(i)um, vlakbij de zijrivier de Linschoten. Tegenwoordig valt deze plek binnen het stadje Woerden. De resten van het castellum liggen grotendeels verborgen onder het Kerkplein, onder en rond de Petruskerk.

In het jaar 40 bezoekt keizer Caligula ons land, in verband met zijn plannen voor een veldtocht op Brittannia (Engeland). Hierbij is de Rijn van belang als doorvoerroute van manschappen en voorraden. Archeologische vondsten in Woerden lijken te bewijzen dat het castellum in deze periode al is verrezen. Eerder is gedacht dat het eerste fort op deze plek pas rond 47 werd gebouwd, tijdens de regering van keizer Claudius (41-54). Daarmee zou Laur(i)um na Vechten (ca. 4-5) het oudste castellum langs de Utrechtse limes zijn.

Scheepvaart

Opvallend aan het Woerdense castellum zijn de opgegraven resten van een haven, kadewerken en oeverversterkingen van de oude rivierbedding. Er was ook een houten brug of dam gebouwd en in de vicus (een burgerlijke nederzetting) stond een gebouw dat is geïdentificeerd als botenhuis. Ook zijn in Woerden zeven houten schepen aan de oppervlakte gekomen. Deze vondsten wijzen op een functie van het castellum als havenplaats, waar handelsschepen uit het zuiden en oosten hun lading afleverden.

Bewoners

Archeologische vondsten van aardewerk met inscripties tonen aan dat Laurum tussen 69 en 96 bevolkt wordt door een eenheid vrijwillige infanteristen, de cohors XV Voluntariorum civium Romanorum pia fidelis. Dit cohort bestond oorspronkelijk uit vrijwillig aangemelde Romeinse burgers, maar in Woerden was de samenstelling vergelijkbaar met de andere hulptroepen langs de limes: rekruten zonder Romeins burgerrecht. Later maken de ‘vrijwilligers’ plaats voor het cohors II Breucorum, bestaande uit ‘Breuci’, een volk in het noorden van voormalig Joegoslavië. Dit blijkt onder meer uit een altaarsteen, gesticht door een lid van deze eenheid.

Naam

De naam van het Woerdens castellum is - net als de namen van enkele andere Utrechtse castella - afgeleid van een oude Romeinse reiskaart ‘de Peutingerkaart’. Op die kaart staat de plaats 'Lauri' vermeldt, die is geïdentificeerd als het Romeinse legerkamp Laurum of Laurium. Omdat niet zeker is welke Latijnse vorm van het woord in de Romeinse tijd gangbaar was, gebruiken we hier de 'i' tussen haakjes: Laur(i)um.

meer
meer