Verhaal

Levefanum is één van de Romeinse grensforten (castellum) langs de noordgrens van het Romeinse Rijk, de limes. Tot in de jaren 70 van de vorige eeuw kan niet met zekerheid vastgesteld worden waar castellum Levefanum lag. En deze discussie bestaat nu nog steeds. Tijdens zandwinning bij de plaats Rijswijk komt bij het baggeren een groot aantal Romeinse militaire voorwerpen naar boven: helmen, bouwmaterialen en aardewerk. Hoewel grote delen van de nederzetting verzwolgen zijn door de rivier wordt castellum Levefanum gekoppeld aan deze plek.

Op de Peutingerkaart ‘Tabula Peutingeriana’ (een oude Romeinse reiskaart) wordt een plaats bij Wijk bij Duurstede genoemd met de naam 'Levefano', het fort tussen Fletione (Vleuten of Vechten) en Carvone (Kesteren). Deze naam wordt tegenwoordig gekoppeld aan de archeologische vondsten en opgravingen bij Rijswijk: hier zou het castellum Lefevanum gelegen moeten hebben. Sommigen denken dat de naam een verschrijving is voor Haevae Fanum, heiligdom van Haeva, een Germaanse godin (van het huwelijk). Lag er in de omgeving van het fort een tempel die aan haar gewijd was?

Bewoners

Binnen het Romeinse rijk kan je als soldaat gelegerd worden langs de hele Romeinse Limes. Castellum Levefanum is hierop geen uitzondering. Op basis van een dakpanstempel wordt aangenomen dat het cohors I Thracum equitata (Thraciërs afkomstig uit Bulgarije) Levefanum tussen 70 en 83 bezetten. Ook legert er wellicht een cohors civium Romanorum, hulptroepen met soldaten die reeds bij indiensttreding Romeins burger werden. De inscripties op een hier gevonden Romeinse helm zijn namelijk namen van Romeinse burgers.

Dorestad

Op de Peutingerkaart komt de benaming van Dorestad of Duristate nog niet voor. Pas in een wereldbeschrijving uit de zevende eeuw van een anonieme geograaf uit Ravenna komen we de naam tegen als Dorostate dat door de schrijver de woonplaats van de Friezen genoemd wordt. Ook in de vroegmiddeleeuwse bronnen wordt gesproken over ‘castrum Dorestad’, waar omstreeks 690 de slag tussen Pepijn II en de Friezen zou hebben plaatsgevonden. Het was in de Romeinse tijd niet ongewoon om forten van naam te veranderen. Na de Romeinse periode groeide de bijbehorende burgernederzetting (vicus) uit tot de belangrijke middeleeuwse handelsplaats Dorestad. Dakpannen en bouwstenen van het Romeinse fort worden gebruikt bij de bouw van Dorestad en zijn bij latere opgravingen veelvuldig teruggevonden. De opgravingen in Dorestad van 1967-1977 bewijzen dat deze handelsplaats uit drie delen bestaan moet hebben: het noordelijke havengebied, het centrum en de castellumwijk in het zuiden, de restanten van het oude castellum Levefanum.

meer
meer