Aan het werk!

Droge voeten in de Hoekerpolder

5 min

‘Goh, wat staat hier nou voor molen?’, vraagt een enkele passant zich af die langs de Hoekermolen rijdt. De oorspronkelijke vijzel, de waterschroef, die tegenover de molen op blokken ligt, getuigt van zijn functie: het is een poldermolen die voor droge akkers zorgt in de Hoekerpolder bij Vreeland. Althans, dat deed hij en dat zou hij nog prima kunnen.

Deze molen aan de Nigtevechtseweg bij Vreeland ligt aan een slingerende dijk tussen Nigtevecht en Vreeland aan de Vecht waar hij op afwatert. Hij draagt de naam Hoekermolen en werd vernoemd naar zijn werkplek: de Hoekerpolder. Al sinds 1599 staat hier een molen. Toen deze afbrandde in de nacht van 15 op 16 juli in 1873 na een blikseminslag, werd de huidige molen gebouwd op precies dezelfde plek. Die ‘nieuwe’ molen had overigens al dienst gedaan als Amsterdamse industriemolen, maar is daar uit elkaar gehaald en verhuisd naar de Nigtevechtseweg. In de houten balken, het raamwerk van de molen, zijn nummers gebeiteld zodat de herbouw-puzzel makkelijk(er) gelegd kon worden. De molen kreeg toen ook een vijzel om water te kunnen verplaatsen.

Van wind naar mechanisatie

De Hoekermolen is een achtkantige molen van het type grondzeiler en heeft tot 1959 de Hoekerpolder bemaald. Met een vermogen van zo’n 900 liter water per seconde doet hij niet onder voor de kracht van elektrische gemalen. De mechanisatie heeft rond de jaren ’50 veel functies overgenomen, zo ook die van vele molens. In geval van nood kan de Hoekermolen die functie overigens weer overnemen. Hij wordt in stand gehouden, zoals dat heet. Bij de restauratie in 2005 is daar rekening mee gehouden. Zo is bijvoorbeeld het waterpeil van de polder de afgelopen 150 jaar zo’n 40 centimeter gezakt, waardoor de schoepen van de vijzel lucht hapten. Daarom is een langere vijzel gemonteerd, die wél weer water op kan scheppen. De vijzel die gewerkt heeft van 1874 tot 2005 ligt op blokken in het gras tegenover de molen. Het is één van de twee overgebleven houten vijzels in Nederland. De huidige is van ijzer.

De molenaar had in de zomer ander werk nodig om geld te verdienen, en deed dat vaak door te werken bij boeren in de omgeving.

Seizoenswerk

In de zomer hoefde de molen nauwelijks water uit de polder de Vecht in te malen. De zon zorgde immers voor verdamping van het water. De molenaar had dan ook ander werk nodig om geld te verdienen, en deed dat vaak door te werken bij boeren in de omgeving. Maar in het najaar en de winter, wanneer de zon veel minder sterk is, moest de molen vaker veel malen. Dan zorgde hij er ook voor dat het waterpeil in de polder 20 centimeter lager lag dan in de zomer. Als voorzorgsmaatregel, want bij veel sneeuw en ijs kon de molen niet malen.

Een draaiende molen betekent overigens niet dat een molenaar niks meer te doen heeft. Zo moet-ie voortdurend op het weer letten. Blijft de wind uit dezelfde hoek waaien? Neemt de windsterkte af, of toe? Moeten er meer zeilen op de wieken? Is er storm of onweer op komst? Molenaar zijn betekent alert zijn, in weer en wind, dag én nacht. Want soms draaide de molen 24 uur of langer aan één stuk.

De laatste molenaar die de molen ook bewoonde, vertrok in 1960. Vandaag de dag houdt een vrijwillig molenaar de wind in de wieken, een ambacht dat overigens erkend is als immaterieel erfgoed. En ook vakmensen als de molenmaker en rietdekker zorgen voor het in stand houden van dit erfgoed. Dat is niet vrijblijvend. Molens moeten draaiend gehouden worden, om ze in te kunnen zetten in geval van nood. Maar vooral om hem in goede vorm te houden en al draaiend te controleren op gebreken. Deze molen is in particulier bezit en niet te bezoeken.

De fietsroute (41 km) ‘Vechtsnoer Molenroute’ gaat langs deze en 9 andere molens. Stop er even om de vijzel te bekijken, en neem de omgeving in je op. Komend vanuit Nigtevecht is dit een van de weinige plekken waar het zicht op de Vecht niet weggenomen wordt door woonboten en huizen. Er staan slechts boerderijen en een prachtige molen. Je waant je er in andere tijden.

De Hoekermolen van boven

Aanvullende informatie

  • Thema Aan het werk!
  • Periode Vroegmoderne Tijd (1500 - 1800), Moderne Tijd (1800 - 1945), Eigentijdse geschiedenis (1945 tot nu)
  • Regio De Vecht
  • Plaats Nigtevechtseweg 43A, 3633 XR Vreeland, Nederland
  • Categorie Bedrijven en beroepen, Bouwwerken, Landschap en natuur
  • PermaLink https://www.utrechtaltijd.nl/23512