Verhaal

Een van de belangrijkste episodes in de vaderlandse geschiedenis - zo niet dé belangrijkste - speelt zich af tussen 1558 en 1568, onder leiding van Hendrik van Brederode, heer van Vianen. In die periode komt Van Brederode samen met Willem van Oranje in opstand tegen de Spaanse inquisitie. Op zijn kasteel Batestein ontstaat het Eedverbond der Edelen en komt het Smeekschrift der Edelen tot stand, dat Van Brederode samen met zo'n 200 edelen op 5 april 1566 aanbiedt aan de landvoogdes Margaretha van Parma.

Door Gerben Stel

De optocht van de edelen wordt door de hofhouding van Margaretha als wonderlijk ervaren. Voorop loopt een eenvoudige, mank lopende edelman. Een opmerking van Karel van Berlaymont, een adviseur van Margareta, zou verstrekkende gevolgen hebben. "N'ayez pas peur, Madame, ce ne sont que des gueux", zegt hij, wat zoveel betekent als 'Vrees niet, mevrouw, het zijn maar bedelaars'. Die opmerking van Berlaymont wordt opgevangen door de edelen. Daarop brengt Van Brederode later bij een feestmaaltijd een heildronk uit: "Ik heb gedronken op de gezondheid van de geuzen. Leve de Geuzen." Ze besluiten een medaille om de hals te dragen met aan de ene kant een afbeelding van een bedelnap en aan de andere kant het hoofd van de koning: in alles trouw aan de koning tot aan de bedelnap, ook al zouden ze straatarm worden. Overigens staat Van Brederode vandaag de dag bekend als de Grote Geus

Onverklaarbare tekst verklaard

Tot op de dag van vandaag worden wij nog regelmatig geconfronteerd met de consequenties van deze strijdvaardige heildronk, een voorbode van de 80-jarige oorlog. Bij vrijwel elke koninklijke gebeurtenis, herdenking of topsportprestatie worden wij er, zonder het te beseffen, aan herinnerd. Uit volle borst zingen we immers 'Den Coninck van Hispangien, Heb ick altijt gheeert'. Een tekst die steevast vraagtekens oproept, maar nu dus is verklaard. Want Van Brederode en Willem van Oranje - beiden op jonge leeftijd page geweest van Keizer Karel V - vochten aan de ene kant tegen landvoogd Alva en z’n trawanten, maar aan de andere kant bleven ze trouw aan de Spaanse Koning.

Monaco avant la lettre

De naam Brederode is niet alleen een belangrijke naam in de geschiedenis van Vianen, maar ook in de landelijke historie. De invloed van de Brederodes reikte verder dan de stad Vianen alleen. Op vele plekken in Nederland, zoals Santpoort, Heerhugowaard, Ameide, Noordeloos, zijn nog altijd overblijfselen van de heerschappij van de Brederodes te vinden. De heren van Brederode maakten van Vianen een bloeiende stad, die tegelijkertijd ook een staat was. Vianen was een vrijstad, een vluchtplaats voor ‘vreemdelingen met geld’. Een soort Monaco avant la lettre.

meer

Gerelateerde objecten

meer