Verhaal

Tegenwoordig staat Vianen bij veel Nederlanders vooral bekend als fileknooppunt. Maar eenmaal in het oude, ommuurde centrum daterend uit de Middeleeuwen, maakt de bezoeker kennis met heel wat plaatsen die herinneren aan het roemruchte verleden. Vianen is een mooi voorbeeld van een plaats die stadsrechten kreeg, maar nog lange tijd door landsheren werd bestuurd.

In het middeleeuwse Sticht was het land verdeeld in leengoederen, die door een hoge leenheer werden beleend aan lagere leenheren. Met de opkomst van de steden veranderde dat: Er kwam een nieuwe bestuursmacht bij, wanneer een leenheer een plaats in zijn gebied stadsrechten gaf. Dat gebeurde in Vianen in 1335 en 1336. Toen verleenden Willem van Duivenvoorde en zijn vrouw Helwig van Vianen rechten aan de stadsvrijheid van Vianen, onder meer om drie jaarmarkten te mogen houden en een weekmarkt op woensdag. Ook liet de leenheer grachten en muren aanleggen.

Het bestuur

Hoewel de stad Vianen haar bestaan dankte aan haar landsheer ontstond er ook een spanningsveld tussen de twee bestuursmachten. Lange tijd bepaalde de landsheer nog veel in de stedelijke gang van zaken. Hij bemoeide zich persoonlijk met de afhandeling van zware criminaliteit, belangrijke benoemingen, grote openbare werken en zo meer. Zijn directe ondergeschikte was de schout: Hij hield toezicht op de handhaving van wetgeving, bestuur en rechtspraak. Rond 1411 kwamen hier twee burgemeesters bij. Zij hielden zich bezig met dagelijkse zaken, de brandweer, de openbare werken, het weeshuis, de schutterij en ceremoniële taken. Aanvankelijk zorgden de burgemeesters ook voor het bijhouden van de financiën. Pas in 1626 kwam hiervoor een aparte functionaris, de thesauriër of 'schatbewaarder'. Het hele stadsbestuur stond bekend onder de naam 'magistraat'.

Brederode

Vanaf 1418 kreeg de adellijke familie Van Brederode de heerlijkheid (rechten) van Vianen, Ameiden en Tienhoven in handen. Het geslacht Brederode speelde een grote rol zowel in de geschiedenis van Vianen en het graafschap Holland als in die van de Republiek. Diplomatiek, politiek en militair vervulden de nakomelingen van Walraven van Brederode belangrijke functies. Walravens' achterkleinzoon Reinoud III voerde een aantal belangrijke bestuurlijke vernieuwingen in Vianen door. Reinouds' zoon, Hendrik II, werd bekend als de 'Grote Geus'. Hij leidde de Opstand tegen de Spanjaarden en zorgde, met steun van de watergeuzen, voor de oprichting van de Staat der Nederlanden. De achterneef van Hendrik, Walraven III, vocht met zijn compagnie in de Slag bij Nieuwpoort.

Drost

Met de komst van de Brederodes naar Vianen wordt een nieuwe functie toegevoegd aan het bestuursapparaat van het gebied: De drossaard of drost. Deze ambtenaar stond direct onder de landsheer en kreeg meer macht dan de schout, die voortaan een plaatselijke functionaris werd. Vanaf 1531 werd de drost ook president van een nieuw bestuursorgaan, de Kamer van Justitie. Deze Kamer, een soort hooggerechtshof, was dat jaar in het leven geroepen door Reinoud III van Brederode, naar voorbeeld van de Grote Raad van Mechelen. Zo trok de landsheer weer meer macht naar zich toe.

Batestein

De familie Van Brederode heeft verschillende landgoederen in bezit, maar gebruikt als woonhuis meestal het slot Batestein ten noordwesten van Vianen. Tegenwoordig staat daar alleen nog de Hofpoort, de ingangspoort van het kasteel. Op dezelfde plek hadden de eerste heren van Vianen in de 13de eeuw een burcht gebouwd: Deze was vóór 1372 alweer afgebroken en vervangen door Batestein, dat als rechthoekig kasteel in de nieuwe stadsmuur van Vianen was opgenomen.

Informatie

Periode: Late Middeleeuwen (1000 - 1500)
Regio: Lopikerwaard
Plaats: Vianen
Tags: Drost
Organisaties: Stedelijk Museum Vianen
meer

Gerelateerde objecten

meer