Verhaal

Waar komen onze centen vandaan? Sinds jaar en dag werd in Utrecht bij de kruising van de Leidsche Rijn en het Merwedekanaal ons muntgeld geslagen in een monumentaal bouwwerk: de Rijksmunt. Ook buitenlands muntgeld werd er gemaakt. Laten wij, voordat we al onze betalingen digitaal met pinpas en mobiel voldoen, nog eens terugkijken op de geschiedenis van de inhoud van onze portemonnee.

Auteur: Peter van Walstijn, Schrijfteam UtrechtAltijd.nl

Utrecht bezit al heel lang het recht om munten te slaan. Vanaf het jaar 936 gebeurde dat op diverse plekken in de stad om tenslotte gevestigd te raken in het voormalige St-Caeciliaklooster tussen de Neude en de Oudegracht. De poffertjeskelder "De Oude Muntkelder" herinnert hier nog aan. In 1807 besloot koning Lodewijk Napoleon de provinciale munthuizen te sluiten en te vervangen door één instantie in Amsterdam. Daar kwam het niet van en het huis met de beste uitrusting bleef over: Utrecht, waar sindsdien munten voor heel het Koninkrijk werden geslagen. Op den duur echter ontstond er ruimtegebrek en wilde men moderniseren. Bijvoorbeeld door de nog met turf gestookte gloeiovens te vervangen door grotere elektrische machines. Aan de gracht kon men zo niet meer uit de voeten.

Een voornaam onderkomen

In 1910 startte de bouw van een nieuwe Munt op het terrein van de failliete Utrechtse Beetwortelsuikerfabriek bij de kruising van Leidsche Rijn en Merwedekanaal. Het muntgeld kon zo makkelijk over water naar de Nederlandse Bank in Amsterdam worden vervoerd. Rijksbouwmeester Peters ontwierp een weelderig gebouw in neo-renaissancestijl. De architect, berucht om zijn dure stijl van bouwen kreeg geen toestemming voor een beeldengroep in het grote timpaan boven de ingang. Daar zit dus alleen een rond venster.

Zedenmeesters

Architect en muntmeester konden het maar niet eens worden over een spreuk boven de hoofdingang. Opmerkelijk is dat alle voorgestelde spreuken de moraal bevatten dat geld pas nuttig  wordt door deugdzaam gebruik ervan. Uiteindelijk zette de architect met steun van de minister door: 'Het geld hier uit metaal verkregen zij nooit ten vloek doch steeds ten zegen'. Die spreuk was door ambtenaren op het Departement van Financiën bedacht.

Het werk

Het gebouw herbergde een van de oudste bedrijven van Nederland. Daar kregen 'rondellen' van edel- of onedel metaal uiteindelijk door een slag met een stempel een voorzijde met beeldenaar (kop) en een keerzijde (munt) . Deze zijden waren ontworpen door aan het bedrijf verbonden grafische kunstenaars. Naast het muntgeld voor Nederland en zijn koloniën, maakte de Rijksmunt ook herdenkingsmedailles en het rijwielbelastingplaatje. Zelfs een stempel voor de pepermuntfabricage kwam er vandaan. Ook de euro's zijn hier geslagen.

Een eerlijk bedrijf

Buitenstaanders dachten vaak dat geld achteroverdrukken door het werkvolk wel voor zou komen. Doordat het metaal echter bij het wisselen van werkruimtes telkens nauwgezet gewogen werd, zou diefstal direct aan het licht komen. Trots kon muntmeester Hoitsema in een publicatie van 1927 dan ook melden: 'aan 's-Rijksmunt wordt nimmer gefouilleerd'.

Actueel

Na een turbulente periode waarbij de Rijksmunt in 2015 bijna ten onder ging door de mislukte uitvoering van een grote order van pesos uit Chili, is de Rijksmunt nu in handen gekomen van het Belgisch bedrijf Heylen. Ze slaan er alle munten voor de Benelux. Nog steeds siert het gebouw de omliggende buurt waar hij zijn stempel op heeft gedrukt. Eind 2019 verhuist de Koninklijke Nederlandse Munt naar een nieuwbouwloods in Houten, een ruimer pand en buiten de milieuzone van Utrecht centrum.

Bronnen en meer lezen

- Boegheim, L.M.J. (1999) Het geld hier uit metaal verkregen. De Beeldenaar, jaargang 5, p 206

- Damme, van. M. (2010 ) De Rijksmunt in Utrecht. Monumenten, via: https://issuu.com/mashed-world/docs/de_munt_mon4

- De Boer-van Hoogevest, C. (2007) De gulden middenweg tussen oud en nieuw, open en gesloten. Oud Utrecht, vol 80, nummer 4, p 92-95.

- Hoitsema, C. (1927) ’s Rijksmunt, 25 jaren in eigen beheer, een nabetrachting door Drs. C Hoitsema ’s Rijksmuntmeester. Utrecht

 

Andere Tijden wijdde een aflevering aan de Rijksmunt, waarin ook de bedrijfsfilm opgenomen is.

Informatie

meer

Gerelateerde objecten

meer