Schatvondsten uit Utrechtse bodem

Vuursteengeheimen III - Puzzelstukjes

4min

In de vorige delen van Vuursteengeheimen, legde archeoloog Anne Zohlandt uit hoe je door mensen bewerkt vuursteen kunt herkennen en hoe vuursteen in Utrecht is terechtgekomen. Wellicht heb je zelf ondertussen ook een mooi stuk gevonden en dan rijst de vraag: wat vertelt dit stuk steen mij over de vroegere mens? Daarom in dit derde deel van Vuursteengeheimen: wat vuursteen ons vertelt over waar men woonde en wat men deed.

Op dezelfde plekken waar men vroeger hun vuursteen vond, vinden wij tegenwoordig de door de oermens bewerkte stukken. Dezelfde processen die toen het vuursteen blootlegden, doen dat namelijk nu nog steeds. Al heeft de moderne mens er wel één belangrijke vindplaats bij: akkers. Doordat boeren met hun ploegen dieper liggende grondlagen naar boven halen, kunnen wij na een flinke regenbui daar soms ook vuursteen vinden.

Oermensen-plastic

Vuursteen was het plastic van de prehistorie. Vuursteen kon je voor alles gebruiken. Zo maakte men er onder meer messen, schrabbers, bijlen, hakken, beitels, schaven en boren van. Door de plek te bestuderen waar wij zo een artefact vinden, kunnen we al wat afleiden over de activiteit die er mogelijk is uitgevoerd. Worden er op een plek waar vroeger bos was veel messen en schrabbers gevonden? Dan is de kans aanwezig dat we een slachtplaats of jachtkamp gevonden hebben. Vinden we dezelfde objecten aan een vroegere waterkant, dan gaat het misschien om een visplaats.

Als we een plek vinden met veel afslagen, wat afslagkernen, maar zonder werktuigen, gaat het misschien wel om een plek waar men het vuursteen bewerkte. Wij vinden dan alleen het afval terug en niet de werktuigen, want die nam men immers mee. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de vuursteenmijnen in het Savelsbos in Limburg.

Puzzelstukjes

Op veel vindplaatsen liggen de artefacten echter niet meer op exact dezelfde plek als waar ze vroeger zijn achtergelaten. Door eeuwen aan stormen, overstromingen en gewroet in de grond door dieren en mensen, worden artefacten vaak verplaatst. Dit maakt het interpreteren van één of twee vondsten vaak lastig. Ook het landschap is vaak veranderd. Waar vroeger een stroompje, bos of strand was, hebben wij nu een akker. Dit kunnen we achterhalen door naar kaarten te kijken die laten zien hoe het landschap er vroeger uit heeft gezien. Zo kunnen we als het ware terug in de tijd kijken.

Iedere vondst is een puzzelstukje, dat in samenhang met de rest de meeste betekenis krijgt.

Het belangrijkste is echter de connectie met andere vondsten van dezelfde plek. Iedere vondst is namelijk een puzzelstukje, dat juist in samenhang met de rest de meeste betekenis krijgt. Eén schrabber kan eenvoudig door een rivier meegespoeld zijn en zegt nog niets over de plek waar wij hem vinden. Maar vinden we er meerdere, dan is de kans groter dat we een plek te pakken hebben waar vroeger mensen actief waren. Dan kan het echte graafwerk beginnen!

Met dank aan wijlen Joost thoe Schwartzenberg voor het schenken van zijn collectie vuursteen aan de provincie Utrecht, Mirella de Jong van het provinciaal depot voor het mogen onderzoeken van deze collectie en Alexander van de Bunt en Anton Cruysheer voor de begeleiding van het onderzoek.

De vondsten zijn geregistreerd in PAN onder nummers PAN-00108276, PAN-00108291 en PAN-00108509.

Ook iets gevonden?

Heb je ook vuursteen gevonden in de provincie Utrecht? En denk je dat het misschien door mensen bewerkt is? Meld het dan bij Wouter Verschoof-van der Vaart, archeoloog bij het Meldpunt Archeologie van Landschap Erfgoed Utrecht. Ook als je niet zeker bent over of iets een artefact is, helpen we je graag verder.

Geschreven door Anne Zohlandt

Extra info